Sedikit keseronokan dengan doa

اللهم افتح علينا حكمتك وانشر علينا من خزائن رحمتك يا... متك يا... متك يا؟ ماتي كاي؟ ماتي كاي، هيدوڤ ميسكين؟

اللهم افتح علينا حكمتك وانشر علينا من خزائن رح هيدوڤ ميسكين...

Entah apa-apa entah. Grow up ah. lol

Agama tak meracuni semua benda...

...seperti yang didakwa oleh subtitle buku allahyarham Christopher Hitchens "God is not Great". Tapi agama boleh meracuni sesetengah benda.

Aku ada seorang kawan. Minda yang berbakat. Malah di sekolah lagi, guru-guru mengiktiraf kepandaian dia. Aku mengagumi dia. Malah mencemburui. Macam mana orang boleh tangkap fizik dengan begitu mudah? (Perlu diakui yang kayu pengukur aku bagi hebat/tak boleh jadi agak rendah, selari dengan bakat aku yang tak seberapa.) Lepas SPM, kami masing-masing pergi ke haluan yang sendiri. Ada yang pergi buat persediaan untuk ke luar negara. Ada yang sambung pengajian dalam negara. Ada yang pergi tahfiz untuk menghafal Qur'an.

Dalam setahun dua lepas SPM, kawan aku mula menunjukkan keanehan dalam tingkah laku. Keluarga dia risau tentang dia. Kami, kawan-kawannya juga risau tentang dia. Sekali dua kami akan menziarahi dia untuk bertanya khabar dan melihat keadaan dia. Satu hari, aku menerima khabar yang kawan aku sudah meninggal dunia. Sebab kematian dia ialah kemalangan. Jenis kemalangan yang dia hadapi ini sebenarnya boleh berlaku di mana-mana sahaja, tapi jenis rawatan yang keluarganya pilih untuk diberi kepadanya adalah berdasarkan diagnosis yang salah, berpunca daripada kepercayaan kepada khurafat Melayu dan divalidasikan oleh khurafat Islam (yang rasmi, official, canonical*) yang mengandungi unsur-unsur seperti jin dan syaitan. Kalau keluarga dia menerima realiti yang penyakit mental bukannya sesuatu yang boleh dirawat oleh pengusiran jin, mungkin mereka akan lebih pantas untuk menghantar dia ke pusat rawatan psikiatrik dan keadaaan mental dia takkan seteruk sebagaimana sewaktu dia meninggal.

Tambahan lagi, keluarganya bukannya keluarga yang tak terdidik. Aku boleh katakan yang keluarga dia tergolong dalam kelas pertengahan-atasan dalam masyarakat Malaysia. Seluruh adik-beradiknya diberikan pendidikan yang berkualiti. (Aku sendiri kenal sebahagian daripada adik-beradiknya kerana kami pergi ke sekolah yang sama, sekolah yang mempunyai prestasi akademik yang agak cemerlang.) Atas sebab itu, punca kesilapan keluarganya dalam memilih rawatan yang sesuai bukannya kekurangan pendidikan, tapi kepercayaan khurafat yang disokong oleh agama*.

*Kepercayaan kepada jin dan makhluk ghaib ini dibenarkan oleh Islam. Mungkin hantu Nusantara berbeza daripada jin yang didescribe dalam Qur'an dan hadith. Tapi ini tak menghalang umat Islam mainstream di Malaysia untuk percaya kepada hantu. Kita siap mempunyai pusat-pusat rawatan rasmi untuk penyakit yang disandarkan (secara salahnya) kepada jin dan hantu. Antara yang terkenal ialah Darussyifa' yang mempunyai banyak cawangan di serata Malaysia.

Isu alam sekitar dan pseudosains dalam komuniti Melayu Muslim di Malaysia

Dalam dua isu ini, aku rasakan yang Malaysia mempunyai masa depan yang agak cerah. Komuniti Muslim mampu mengkritik korupsi (atau paling kurang pun kelalaian) yang mengakibatkan kemusnahan alam sekitar oleh pihak ulama-pemerintah di "Negeri Hijau". Mereka juga mampu mengkritik sesama sendiri dalam hal pseudosains (isu baru-baru ini yang aku perhatikan ialah teori bumi rata).

Kerja terjemahan: 100 Peratus Bukti Yang Islam Itu Benar

Aku mula tulis sarikata bagi video-video yang aku rasa agak berguna untuk mempersoalkan Islam. Ini hasil pertama:

Kalau korang ada cadangan video yang membantu korang mempersoalkan kebenaran Islam, boleh bagi cadangan kat ruang komen.

Tolak ansur

Pernah seorang YouTuber, yang aku suka tengok video dia, cakap yang "Aku tak nak betul, aku nak menang." Dia cakap ini dalam konteks perdebatan tentang hak haiwan. Dia mengkritik mereka yang atas sebab kemutlakan moral, atas sebab kemahuan untuk berada pada pihak yang “benar”, enggan bertolak ansur dengan mereka yang kemungkinannya boleh menjadi sekutu yang penting dalam pemansuhan eksploitasi haiwan. Salah satu contoh yang dia berikan ialah kes vivisection (pembedahan haiwan hidup). Dalam bidang vivisection, terdapat saintis yang mahu melihat pengurangan eksperimentasi haiwan tapi dalam masa yang sama tidak memahukan pengharaman eksperimentasi haiwan secara mutlak kerana mengetahui yang dalam sesetengah kes, eksperimentasi haiwan boleh mendatangkan manfaat kepada manusia. Sebagai seorang yang mahu mempertahankan hak haiwan, apa yang boleh kau lakukan bagi mengurangkan penderitaan haiwan?

Kau boleh pilih untuk tidak bertolak ansur dan tidak bekerjasama dengan para saintis ini (yang mengetahui selok-belok dunia eksperimentasi haiwan dan undang-undang disebaliknya) dan berkempen untuk mengharamkan semua jenis eksperimentasi haiwan. Suara kau akan didengari dan diabaikan. Dan sementara kau bertenggek di atas takhta moraliti kau yang unggul, tak satu haiwan pun yang akan diselamatkan. Atau kau boleh pilih untuk lakukan yang sebaliknya. Kau boleh pilih mengiktiraf yang dunia ini tidak berfungsi di atas ideal semata-mata. Kau boleh pilih untuk bertolak ansur dan bekerja dengan para saintis dan berkempen untuk mengetatkan undang-undang eksperimentasi haiwan. Sebab sekutu kau ialah mereka yang suaranya dilihat sebagai penting dalam dunia sains, kau mempunyai peluang yang jauh lebih tinggi untuk menyelamatkan haiwan, walaupun hanya sebahagian daripada mereka. Dari segi moralitinya kau mungkin dianggap sebagai pengkhianat kepada ideal kau, tapi secara praktikalnya, kau akan berjaya melakukan apa yang mereka yang bermoral mutlak gagal lakukan.

Aku nampak senario yang agak serupa dalam isu reformasi Islam. Aku lihat sesetengah ateis menentang usaha reformasi Islam yang dilakukan oleh mereka seperti Maajid Nawaz dan Irshad Manji, menyifatkan usaha mereka sebagai tidak jujur. Dalam kedegilan mereka untuk berada pada pihak yang benar, mereka mengetepikan kerjasama dengan mereka yang berpotensi untuk mengubah Islam dari dalam. Mereka mengharapkan yang Muslim mempercayai yang Qur’an bukan kata-kata tuhan, tapi ialah rekaan manusia. Bagi aku, harapan ini ialah harapan yang terlalu tinggi dan langsung tak realistik. Bahkan orang Kristian dan Yahudi sekular di negara-negara Barat pun masih mempercayai yang Bible ialah kata-kata tuhan. Apa yang menyebabkan mereka tidak ganas (walaupun Bible mengandungi jauh lebih banyak contoh keganasan yang disokong oleh Yahweh berbanding dengan Qur’an) ialah kenormalan perbuatan memilih ayat yang dirasakan sesuai dan meninggalkan ayat yang dirasakan kejam, serta kelonggaran untuk mengatakan apa yang alegorikal dan apa yang literal.

Atas sebab itu, apa yang perlu dicapai ialah untuk menjadikan Islam selonggar agama Kristian dan Yahudi. Kita perlu menerima hakikat yang pada tahun 2016, di kebanyakan pelosok dunia termasuk Malaysia, kebanyakan Muslim akan terus hidup dengan tanggapan asas yang Qur'an ialah kata-kata tuhan yang tidak mengandungi kesilapan, seperti mana orang Kristian dan Yahudi menganggap Bible ialah kata-kata tuhan yang tidak mengandungi kesilapan. Ini sesuatu yang tidak boleh dirunding. Tapi apa yang boleh dirunding ialah bagaimana tafsiran terhadap ayat-ayat Qur'an dilakukan. Kita perlu menyokong segala usaha untuk menormalisasikan interpretasi yang progresif dan yang selari dengan perkembangan moraliti dunia moden. Kerana para reformis terpaksa bekerja dengan teks kuno yang gasar, kita tidak dapat tidak akan berhadapan dengan banyak ketidakjujuran intelek dalam meyakinkan dunia yang Islam boleh diharmonikan dengan nilai-nilai moden seperti kebebasan beragama, kebebasan menukar agama, kebebasan bersuara, penerimaan LGBT, dan sebagainya. Bagaimana ini boleh dilakukan? Aku tak tahu, dan aku perlu akui yang aku tak cukup kisah/berdisiplin untuk berusaha ke arahnya. Kalau aku sendiri yang perlu buat kerja reformasi ini, aku rasa otak aku akan meletup sebab tak tahan segala mental gymnastics yang perlu dilakukan. Sebab itu aku tinggalkan kerja ini kepada mereka yang sanggup melakukannya. Dan mereka mempunyai sokongan aku yang sepenuhnya.

Adakah ini bermaksud yang aku mempromosi ketidakjujuran intelek? Tak. Tapi aku bersedia untuk bertolak ansur dalam kes Islam. Bagi aku, lebih baik hidup dengan 1.6 bilion Muslim progresif yang badan ulama'nya selekeh dalam pentafsiran Qur'an, daripada hidup dengan 1.6 bilion Muslim konservatif yang badan ulama'nya mempunyai integriti intelek. Ini satu tolak ansur yang mungkin tak menyelesakan, tapi ia adalah langkah pragmatik aku rasa yang patut diambil.

PS: Dalam berpolitik, tolak ansur ialah sesuatu yang tak dapat dielakkan. Muhammad ada menunjukkan contoh yang boleh diteladani melalui Perjanjian Hudaibiyah, satu tolak ansur yang begitu tidak popular dalam kalangan sahabat tetapi yang akhirnya mendatangkan manfaat yang besar bagi pihak Muslim (kalau sirah yang aku belajar selama ini boleh dipercayai). Aku tak pernah kata yang Muhammad ialah 100% tak boleh harap. ;)

"Bayi itu beragama…" Diam ah.

Bukan itu je la kot.

///

"Setiap bayi lahir dalam fitrah (keislaman). Maka ibu bapanyalah yang menjadikannya (beragama) Yahudi atau Kristian atau Majusi." Kata-kata ini diambil daripada hadis sahih Bukhari. Dakwaan ini ialah dakwaan yang kosong. Pertamanya ialah kemustahilan dakwaan ini. Seorang bayi tidak mempunyai apa-apa pendapat langsung tentang isu ketuhanan. Otaknya masih belum berkembang untuk merenung konsep ketuhanan. Bayangkanlah, bahkan konsep sangat mudah seperti kekekalan objek (objek yang hadir tidak berhenti wujud apabila ia disembunyikan daripada pancaindera) pun masih tidak ditangkap sehingga mencecah umur beberapa bulan. Inikan pula konsep ketuhanan Islam yang bukan sahaja begitu rumit, malah mempunyai komponen faktual. Mustahil bagi seorang bayi untuk lahir dengan keyakinan bahawa Muhammad, dan bukan orang lain, ialah utusan tuhan yang terakhir.

Kemudian, katakanlah pun yang memang Allah itu wujud, dan Muhammad itu pesuruhnya. Katakanlah juga yang bayi-bayi ini sebenarnya percaya kepada Allah dan Muhammad. Bagaimana mahu kita pastikan kenyataan ini? Pastinya kita tak boleh bertanya, kerana mereka tidak boleh memahami percakapan orang dewasa mahu pun menjawab dengan bahasa yang boleh difahami. Bagaimana pula kita mahu mengimbas otak bayi-bayi daripada pelbagai masyarakat dan merumuskan daripada imbasan tersebut yang bayi-bayi dari seluruh dunia ini mempunyai kepercayaan Islam? Setakat ini kita tidak mengetahui pola imbasan otak mana yang melambangkan keyakinan terhadap ketuhanan Allah dan kenabian Muhammad. Pendek kata, ini adalah tugas yang mustahil buat masa ini. Atas sebab itu, posisi yang paling bermurah hati yang boleh kita pegang berkenaan dengan hadis ini ialah agnostisisme. Boleh jadi semuanya betul, tapi kita tak boleh mengatakan dengan pasti.

Melihatkan kelemahan dakwaan ini, kenapa ia tetap dianggap relevan oleh orang Islam? Suspisi aku ialah dakwaan ini membuatkan orang  Islam merasa bangga terhadap kesemulajadian agama mereka berbanding dengan agama-agama lain yang hanya berbentuk korupsi terhadap fitrah. Seolah-olah kesemulajadian ialah penentu kepada keadaan yang patut dicapai. Ia bukan. Contoh bagi menunjukkan ketidakbolehharapan kesemulajadian dalam menentukan apa yang patut dilakukan ialah kecenderungan semulajadi manusia kepada perpuakan. Kita semua mempunyai kecenderungan inheren untuk lebih berempati dengan mereka yang dirasakan sebahagian daripada ras kita sendiri berbanding dengan mereka yang dirasakan di luar daripada ras kita. Adakah kecenderungan ini patut memandu kita dalam memberikan penilaian terhadap nyawa manusia berdasarkan ras? Dalam kata lain, adakah kita patut, berdasarkan kecenderungan semulajadi, mementingkan nyawa orang Melayu (contohnya, sebab aku Melayu) daripada nyawa orang Cina atau India? Tidak.  "Tapi, kan  perasaan ini semulajadi. Kenapa tak diraikan?" Kerana semulajadi tak semestinya baik. Kita ada sesuatu yang lebih baik iaitu konsep kesamarataan ras, yang kepentingannya hanya boleh dihayati dengan kesedaran dan renungan.

Kesimpulannya, terdapat tiga bantahan terhadap dakwaan fitrah keislaman bayi: kemustahilan, ketidakbolehbuktian dan falasi  appeal to nature. Aku juga mahu menekankan ketidakbergunaan dakwaan bahawa setiap bayi adalah ateis. Dakwaan ini mungkin sedikit lebih baik di mana ia mungkin tidak mustahil dan boleh dibuktikan melalui deduksi (sekiranya premis-premis tertentu adalah benar)*, akan tetapi ia tetap tak berguna atas sebab falasi yang sama. Jadi hentikan permainan bodoh ini.

*Secara definisinya, seorang ateis ialah sesiapa sahaja yang tidak mempunyai kepercayaan kepada tuhan. Bayi atas sebab ketidakmampuan akalnya tidak mampu membentuk kepercayaan terhadap konsep yang begitu rumit ini. Atas sebab itu, mereka tidak percaya dan secara definisinya adalah ateis. Tapi ketidakpercayaan ini bukannya penafian yang sengaja kepada dakwaan bahawa adanya tuhan yang mencipta alam ini. Bagi aku, ketidakpercayaan yang sebegini tak membawa apa-apa makna, terutamanya jika engkau ialah seorang yang secara aktifnya ingin mempelajari tentang kebenaran dunia ini.

Pada pendapat aku, pendirian ateisme, bahkan apa-apa kepercayaan sekali pun, hanya  mempunyai merit intelek jika seseorang itu datang kepadanya melalui renungan dan pembuktian. Kalaulah manusia tidak pernah terfikir untuk menyandarkan kewujudan alam ini kepada tindakan tuhan, dan semua orang secara lalainya (default) adalah ateis, maka menjadi seorang ateis tidak melambangkan apa-apa perkembangan minda. Tiada pencapaian atau kejayaan di situ,  yang ada hanya nasib baik. Lebih penting bagi aku ialah perjalanan itu sendiri, iaitu kesediaan apabila didatangkan bukti untuk membuang kepercayaan lama setelah menyedari kejahilan diri, dan bergerak kepada kepercayaan baru.

Itu je la kot

Aku fikir aku takde benda baru untuk dikatakan. Dan perkembangan ilmu yang aku alami takdelah begitu unik untuk menjadikan iterasi aku terhadap idea2 lama begitu signifikan. Dalam kata lain, dah banyak benda yang orang lain dah pernah cakap, dan pandangan aku terhadap isu2 lama ni tak menambahbaik hujah2 diorang. Jadi aku rasa tak perlu aku cakap kot.